Karbon Giderimi ve Karbon Çiftliği Yönetmeliği, 6 Aralık 2024 tarihli Avrupa Birliği (AB) Resmî Gazetesi’nde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu düzenleme ile ürünlerde kalıcı karbon giderimi, karbon tarımı, karbon yakalamayı hızlandırmak ve teşvik etmek için güvenilir bir sertifikasyon sisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır. 2024/3012 sayılı Yönetmelik, Avrupa Birliği’nin 2050 yılına kadar Paris Anlaşması kapsamında iklim nötrlüğüne ulaşma hedefine yardımcı olabilmek için atmosferik karbondioksitin azaltılmasına yönelik standartlardan oluşmaktadır. Kalıcı karbon giderimi, karbon çiftliği ve ürünlerde karbon depolama faaliyetleri karbon giderimi projelerinin sertifikalandırılması ve şeffaf bir şekilde izlenebilmesi adına bu düzenleme kapsamında incelenmektedir.
Karbondioksit (CO2)’in, doğrudan atmosferden veya biyojenik emisyonlardan yakalanarak uzun vadede toprak, orman ve jeolojik oluşumlarda depolaması işlemine Karbon Giderimi denir. Karbon Çiftliği ise (CO2)’in atmosferden uzaklaştırılarak bitki materyaline ve toprak organik maddesine dönüşüm oranını arttıran bir uygulama çeşididir. Bu uygulama ile bitkinin karbon döngüsüyle ilişkisi kullanılır. Böylelikle toprak, karbon yutak alanına dönüştürülür ve CO2’in uzun süre veya kalıcı olarak toprakta hapsedilmesi sağlanır. Karbon tarımı uygulaması sayesinde hem toprak sağlığı iyileştirilerek bitki kalitesi artacak hem de toprakta daha fazla CO2’in depolanmasıyla iklim değişikliği ile mücadeleye katkı sağlanmış olacaktır.
Karbon Giderimi Yönetmeliği’nin Tarımsal ve Ormancılık Faaliyetlerindeki Rolü
Avrupa Birliği Komisyonu, karbon çiftliği faaliyetlerinde öncelikli olarak tarım arazilerinin, ormanların ve denizlerin sürdürülebilir yönetim durumunu dikkate almaktadır. Bu kapsamda; toprak çiftliği faaliyeti olarak toprak sağlığının ve arazinin bozulmasının önlenmesi, toprak kirliliğinin önlenmesi ve kontrolü, biyolojik çeşitliliğin ve ekosistemlerin korunması ve onarılması sertifikasyon metodolojisinde belirtilen asgari sürdürülebilirlik gerekliliği olarak görülmektedir. Biyoçeşitliliğin ve ekosistemin korunmasına ortak fayda sağlayan faaliyetlerin teşvik edilmesiyle de AB’nin doğa restorasyonu hedeflerine katkı sağlanmaktadır. Ayrıca, bu sertifikasyon sistemi arazi spekülasyonunun da önüne geçerek gıda güvenliğini de sağlamış olmaktadır. Karbon çiftliği faaliyetlerinin arasında:
•Toprak işleme tekniklerinin iyileştirilmesi
•Ormansızlaşmanın önlenmesi ve yeniden ağaçlandırma çalışmaları
•Sulak alanların restore edilmesi
•Biyokömür kullanımı gibi uygulamalar yer almaktadır.
Karbon Giderimi Yönetmeliği’nin Döngüsel Ekonomiye Katkısı
Ürünlerde karbon depolama atmosferdeki karbonun uzun ömürlü malzemelere entegre edilmesiyle sağlanmaktadır. Biyobazlı malzemelerin inşaat ve sanayi sektörlerinde kullanımı karbon emisyonlarını azaltmada önemli bir yere sahiptir. Bu düzenleme sistemi ile, karbon uzun ömürlü malzemeler için oluşturulan karbon depolama sertifikasyon sistemleri şeffaf bir düzenleme ile takip edilebilecektir.
Ayrıca, Karbon çiftliği uygulamasına katılımın sağlanabilmesi için karbon giderim ve toprak emisyon azaltımlarının daha iyi değerlendirilmesi adına iyi teknolojide araç ve yöntemler sağlamak belirli bir maliyet gerektirmektedir. Avrupa İnovasyon Konseyi, Ufuk Avrupa (Horizon Europe) ve Yenilik Fonu (IF) karbon giderme projeleri için finansal bir destek oluşturmaktadır. Çiftçileri, orman sahiplerini ve yöneticilerini içeren etkileşimli inovasyon projeleri için finansal destek ve danışmanlık hizmetlerinin karşılanması sertifikasyon sürecinin maliyet açısından verimli bir şekilde ilerleyebilmesini sağlamaktadır.
Karbon Giderimi Yönetmeliği’nin Getirdiği Yenilikler ve Etkileri
Karbon Giderimi ve Karbon Çiftliği Yönetmeliği, karbon giderim süreçlerinin standartlaşmasını sağlarken karbon piyasalarının güvenilirliğini de arttıracaktır. Ayrıca, özel sektör ve kamu kuruluşlarının sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarını teşvik eden yeni finansal mekanizmalarının gelişmesine katkı sağlayacaktır. Düzenlemenin başlıca etkileri şu şekildedir:
•Şeffaflık ve Güvenilirlik: Bağımsız denetim mekanizmaları ile karbon giderim süreçlerinin güvenilirliği arttırılacaktır.
•Yeşil Ekonomi ve İstihdam: Tarım ve sanayi sektörlerinde yeni iş fırsatları oluşturulacak ve yeşil ekonomiye geçiş hızlanacaktır.
•İklim Hedeflerine Katkı: AB’nin 2030 ve 2050 iklim hedeflerine ulaşmasına önemli katkılar sunacaktır.
Sertifikasyon ve Doğrulama Süreçleri
Bu sertifikasyon sistemi, karbon gideriminin belirlenmesinde birçok kriter içermektedir.
•AB izleme ve raporlama süreçlerindeki kalite kriterlerinin göz önüne alınması
•Faaliyetlerce ortaya çıkarılan karbon giderimlerinin ve topraktaki sera gazı emisyonları azaltımının doğrulanması ve sertifikasyonu,
•Sertifikasyon sisteminin AB Komisyonu tarafından işleyişinin tanımlanması
Belirlenmiş kriterlerin göz önüne alınmasıyla karbon giderimleri sertifikalandırılan faaliyetlerde olası bir yeşil aklama veya çifte hesaplamanın önüne geçilerek doğrudan AB ulusal katkı beyanına fayda sağlanması amaçlanmaktadır.
Sertifikasyon sistemi Avrupa Komisyonu ve karbon gideriminde uzman bir grup tarafından değerlendirilmektedir. Düzenlenen sertifikasyon sisteminin çalışma prensibi ise şu şekildedir:
•Yönetmelik kapsamında uygunluk sertifikasını alabilmek için AB’deki bu yönetmeliğe uymaktan sorumlu bir operatörün, Avrupa Komisyonu tarafından bilinen bir sertifikasyon programına başvurması gerekmektedir.
•Başvurunun kabulünden sonra, ilgili operatör faaliyet neticesinde ortaya çıkarılabilecek olan net toprak emisyon azaltım faydası ve mevzuattaki kalite kriterlerine uyumu gösteren kanıtlar ile izleme planını da içeren bir faaliyet planını sertifikasyon kuruluşuna sunmaktadır.
•Sertifikasyon kuruluşu ibraz edilen bilgileri doğrulamak için bir sertifikasyon denetimi gerçekleştirir. Denetim sonucunda bilgilerin doğruluğu kanıtlandığı durumda ise sertifikasyon kuruluşu denetim raporu hazırlayarak uygunluk sertifikasını düzenlemektedir.
•Sertifikasyon sürecinin güvenilir olmasını sağlamak için ulusal akreditasyon kuruluşlarının, sertifikasyon programları tarafından atanan sertifikasyon kuruluşlarını akredite etmesi gerekmektedir.
•Proje sahipleri, sertifikasyon sonrasında projelerinin izlenmesi ve sorumluluklarının yerine getirilmesi konusunda da bilinçlendirilmektedir.
Doğrulama sürecinde ise bağımsız bir doğrulayıcı, projenin karbon giderimi sonuçlarını Avrupa Birliği kriterlerine göre ölçer. Eğer proje bu kriterlere uygunsa, sertifika verilir ve projenin aşamaları şeffaf bir şekilde yayımlanır. Doğrulama süreci genel olarak Yenilenebilir Enerji Direktifi (2009) kapsamında belirlenen biyoenerji yönergelerine dayanmaktadır. Karbon giderim süreçleri onaylanmış faaliyetler 1 ile 5 yıl arasında geçerli olabilecek sertifikalar alabilmektedir.
Sertifikasyon Sisteminin İklim Değişikliği ile Mücadeleye Olan Katkısı
Bu sertifikasyon çerçevesi, yatırımcıların sertifikalı projelere olan güvenini arttırmaktadır. Sertifikasyon sonrasında projenin aşamaları ve metodolojileri bağımsız denetçi resmi sicillerinde yayımlanarak şeffaflık ve izlenebilirlik sağlanmaktadır. Bu durum da karbon giderim projelerinin kalitesini ve etkinliğini arttırarak küresel iklim hedeflerine ulaşılmasına olanak tanımaktadır. Böylelikle Karbon Giderimi Sertifikasyon Çerçevesi iklim değişikliği ile mücadelede önemli bir araç olarak ortaya çıkmaktadır.
Karbon Giderimi ve Karbon Çiftliği Yönetmeliği ile karbon giderim projelerinin güvenilirliğinin, şeffaflığının ve ölçülebilirliğinin sağlanması sayesinde küresel iklim faaliyetleri ve sürdürülebilir bir geleceğin inşa edilmesi açısından önemli bir adım oluşmaktadır.
REFERANSLAR:
[1] Karbon Giderimleri ve Karbon Çiftliği Yönetmeliği (CRCF). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202403012 (12.02.2025)
[2] https://iklim.gov.tr/karbon-fiyatlandirma-teknik-calisma-grubu-toplantilari-devam-ediyor-haber-4415 (11.02.2025)
[3] https://climate.ec.europa.eu/eu-action/carbon-removals-and-carbon-farming_en (11.02.2025)
[4] https://www.indyturk.com/node/459881/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/karbon-%C3%A7iftli%C4%9Fi-ve-mal%C3%A7-uygulamas%C4%B1 (17.02.2025)
Zeyneb GÜNGÖR
Çevre Mühendisi